Doceniona stopa

Stopa ludzka jest niezwykle złożonym systemem zbudowanym z:
- 26 kości,
- 33 stawów
- 107 więzadeł
- 33 mięśni.

Dobór obuwia powinien uwzględniać:
1. ustawienie tyłostopia (linia ułożenia Achillesa): koślawe (pronacja), szpotawe (supinacja), neutralne (prawidłowe);
2. ustawienie przodostopia: czy nadmiernie obciążamy palucha czy piąty palec;
3. ustawienie kolan: neutralne (prawidłowe), koślawe, szpotawe.

Stopa powinna opierać się w 3 punktach:
1. na pięcie od zewnętrznej strony
2. na głowie pierwszej kości śródstopia (pod paluchem)
3. na głowie piątej kości śródstopia (pod piątym palcem)


DOCENIONA STOPA
dr Paweł F. Nowak

Wciąż mało w Polsce popularne badanie stóp kojarzone jest z wymogami zawodowych biegaczy, restrykcyjnie dobierającymi obuwie według wielu indywidualnych parametrów, optymalnych dla specyfiki własnych stóp. Amatorsko biegający bardzo sporadycznie kierują się innymi cechami niż marka producenta, cena czy wytrzymałość. A przecież nie jest celem obuwia, by służyło jak najdłużej, lecz spełniało swoje funkcje.
Oferta producentów obuwia na polskim rynku jest duża i wciąż rosnąca, a z każdym sezonem poznajemy modele coraz bardziej udoskonalane technologicznie. W tym wyścigu o klienta ważna jest sprzedaż kolejnych wykorzystanych patentów, jednak do najciekawszych nawet nowinek powinniśmy podchodzić tradycyjnie – dobierając obuwie bardzo indywidualnie, stosownie do podbicia, szerokości i kształtu stopy. Nie wszystkie jej parametry możemy ocenić sami, dlatego każdy powinien diagnozować budowę stóp – i to profilaktycznie.
Rolą badania, coraz częściej oferowanego bezpłatnie, w ramach promocyjnych akcji koncernów obuwniczych, pozycjonujących się na rynku jako oferenci wysokiej jakości, jest taka diagnoza budowy stóp, która skoryguje wady u amatorów i pozwoli im na dobór bezpiecznego obuwia, zawodowcom zaś skutecznie umożliwi osiąganie lepszych wyników.

Niezwykła konstrukcja
Stopa, złożona z pięty, śródstopia i palców, dzięki swej niezwykłej budowie może spełniać wiele ważnych funkcji m.in. amortyzacyjną, podporową, napędową i czuciową. Jej prawidłową pracę warunkują układy - kostny, stawowy, mięśniowy i nerwowy.
Stopy biegacza narażone są na szereg urazów w związku z ich obciążaniem treningiem biegowym. Ok. 50% osób posiada stopy o neutralnym podbiciu (wysklepieniu), co czwarty z nas - podbicie niskie i tyleż samo - wysokie. Znając typ własnej stopy jesteśmy w stanie bardziej właściwie dobrać odpowiednie buty do biegania. W bardzo prosty sposób w warunkach domowych można określić stopień wysklepienia stopy - wystarczy odcisnąć na kartce papieru mokrą stopę i porównać z wzorcem z książki.

Uderzenie o beton
Bieg zaczyna się i kończy na stopie, która jest podstawą całego układu lokomocji. Tym się różni od marszu, że występuje w nim po odbiciu przyjemna faza lotu, która trwa niestety krótko i zawsze kończy się lądowaniem - czyli uderzeniem stopy o podłoże. Uderzenie to wywołuje ogromny wstrząs, który przenosi się na cały organizm. Podczas maratonu biegacz wykonuje ponad 30 tys. kroków, za każdym razem uderzając o asfalt z siłą trzykrotnie większą od ciężaru jego ciała. Tylko obuwie i odpowiednia technika biegu mogą uchronić przed przeciążeniami i kontuzjami, spowodowanymi cyklicznymi wstrząsami, które są reakcją na lądowanie na twardym podłożu.
Podczas projektowania butów biegowych bada się rozkład sił pomiędzy stopą a podłożem. Do produkcji obuwia stosuje się dziś super nowoczesne, kosmiczne materiały, zastosowanie których nie jest jednak receptą na bezpieczne i efektywne bieganie. Bardzo ważny jest profesjonalny dobór obuwia sportowego, dostosowany do naszych problemów ortopedycznych, masy ciała czy podłoża, po którym biegamy. Niektórzy z nas potrzebują specjalnych wkładek ortopedycznych np. termoplastycznych, które nie stanowią biernego podparcia dla stóp, lecz wymuszają prawidłowe ich ustawienie, także kolan i miednicy. Wkładki te wpływają na prawidłową pracę mięśni stopy. Ideałem są wykonane specjalnie na zamówienie, czyli już skorygowane. Indywidualny wybór obuwia opiera się na badaniu stopy w ruchu i jest wykonywany przez specjalistów (np. w wyspecjalizowanych przychodniach ortopedycznych) z zastosowaniem specjalistycznych urządzeń. W wielu dobrych sklepach można zasięgnąć porady sprzedawcy czy wykonać prosty komputerowy test, który ułatwi nam dobór obuwia. Niektóre firmy w swoim asortymencie butów do biegania uwzględniają w rozmiarze nie tylko długość stopy, ale i jej szerokość.

ABC diagnozowania
Sprawność stóp uzależniona jest od ich budowy, a zwłaszcza od prawidłowego ukształtowania łuków podłużnych i poprzecznych. Wysklepienie stopy pełni ważną funkcję amortyzatora wstrząsów, chroni narządy wewnętrzne przed mikrourazami, powstającymi w trakcie biegania.
Odpowiednia technika biegu chroni nas przed nadmiernymi wstrząsami. Należy urozmaicać bieganie po zróżnicowanym terenie, częściej wybierać miękkie podłoże (szczególnie osoby początkujące) niż twardy beton czy asfalt. Obuwie powinno zawierać miękką elastyczną podeszwę, która pochłania wstrząsy.
W jaki sposób zbadać swoje stopy, narażone na szereg urazów podczas treningów? Istnieje wiele metod ich oceny, m. in.:

  • metody ortopedyczne: subiektywne; prawidłowa diagnoza zależy od doświadczenia (wiedzy) badającego; wykorzystywane są w badaniach masowych
  • metody antropometryczne (antropometria, plantokonturografia, planimetria, podometria) – obiektywne, służące do oceny biernego aparatu stopy
  • elektromiograficzne: służą do oceny czynnego aparatu stopy na podstawie czynności bioelektrycznej jej mięśni
  • goniometryczne: pozwalające zmierzyć zakres ruchu w poszczególnych stawach
  • radiograficzne: oparte na zdjęciach rentgenowskich, służące do oceny aparatu biernego (stawów, kości) stopy.
  • tensometryczne: polegają na rejestrowaniu sił nacisku poszczególnych części stopy na podłoże
  • próby czynnościowe, polegające na łączeniu kilku metod w celu wszechstronnego zbadania sprawności stopy.


Nieopłacalne oszczędzanie
Warto wykonywać badania pedologiczne nie tylko dlatego, że można diagnozować problemy zdrowotne i następnie prowadzić właściwe leczenie, ale by profilaktycznie badać stopy i właściwie dobrać obuwie do biegania, stosownie do nawet najmniejszych odchyleń w ich budowie. Dziś do oceny stanu stóp używa się komputerów wyposażonych w specjalną platformę, służącą do badania rozkładu nacisków na podeszwy.
Nie warto oszczędzać na dobrym obuwiu, to nigdy się nie opłaca. Koszty leczenia kontuzji są często znacznie wyższe niż zakup nawet drogiej pary butów.
Bieganie to jedna z najtańszych aktywności, do podjęcia której jedynym niezbędnym sprzętem są buty. Pozostała garderoba oczywiście ma również istotne znaczenie dla naszego zdrowia, ale obuwie zdecydowanie jest jej najważniejszym elementem. Nie warto kierować się tylko i wyłącznie kolorystyką czy modnym fasonem, a dobre buty to nie te najbardziej wytrzymałe. Przez odpowiednio długi okres powinny spełniać swoje funkcje podporowe i amortyzujące. Źle dobrane obuwie lub obuwie niskiej klasy (trampki) może jedynie pogłębiać posiadane już wady postawy. Wady, które nie zawsze sobie uświadamiamy.